Παρασκευή, 2 Σεπτεμβρίου 2016

ΠΕΑΛΣ ΑΡΘΡΟ: Διοικητικός Έλεγχος Ναυτικού Ατυχήματος

Email This


του Τρύφωνα Χαρ. Κοροντζή

Το Ανώτατο Συμβούλιο Ναυτικών Ατυχημάτων (Α.Σ.Ν.Α.) το οποίο είναι αρμόδιο  για τον διοικητικό έλεγχο των ναυτικών ατυχημάτων, συστήθηκε προκειμένου λόγω της ιδιομορφίας των ναυτικών ατυχημάτων και των ειδικών γνώσεων που απαιτεί η διερεύνησή τους, να συμβάλει με τα στελέχη που το συγκροτούν, στην πληρέστερη διερεύνηση των συνθηκών υπό τις οποίες έχει συμβεί ένα ναυτικό ατύχημα. 
Ως ναυτικό ατύχημα σύμφωνα με το άρθρο 1 του Ν.Δ. 712/1970 (Α΄ 237) θεωρείται:

1.- ολική πραγματική ή τεκμαρτή απώλεια ελληνικού πλοίου ή πλωτού ναυπηγήματος,
2.- εγκατάλειψη τούτου στους ασφαλιστές,
3.- οριστική ή προσωρινή εγκατάλειψη του πλοίου υπό του πληρώματος, 
4.- απώλεια ή βλάβη του επί του πλοίου ή του πλωτού ναυπηγήματος μεταφερόμενου φορτίου κατά ποσοστό ανώτερο του ενός τέταρτου αυτού,
5.- σοβαρή βλάβη από την οποία προήλθε διαρκής ακυβερνησία του πλοίου και
6.- απώλεια ζωής ή σοβαρός τραυματισμός μέλους πληρώματος ή επιβάτου.

Σημειώνεται ότι τα Α.Σ.Ν.Α. είναι τρία (3) Α΄, Β΄ και Γ΄, είναι ισοδύναμα και λειτουργούν σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.Δ. 712/70 (Α΄ 237) «Περί διοικητικού ελέγχου του ναυτικού ατυχήματος» και του Ν. 2575/98 (Α΄ 23 Α) «Ρύθμιση θεμάτων αρμοδιότητας Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας» με το άρθρο 9 παρ. 10 του οποίου αντικαταστάθηκαν η παράγραφος 2 του άρθρου 3, το στοιχείο δ της παραγράφου 4 του άρθρου 3 και η παράγραφος 6 του άρθρου 3 του προαναφερόμενου Ν.Δ. και των Υπουργικών Αποφάσεων: 
α) αριθ. 68108/14/70/5.2.71, «Κανονισμός λειτουργίας Ανακριτικού Συμβουλίου Ναυτικών Ατυχημάτων (Α.Σ.Ν.Α.)», 
β) αριθ. 68777/2/79/7.6.79, «Ορισμός έδρας – ανακριτικών Συμβουλίων Ναυτικών Ατυχημάτων (Α.Σ.Ν.Α.)», 
γ) αριθ. 68108/81/15.7.81, «Σύσταση τρίτου Ανακριτικού Συμβουλίου Ναυτικών Ατυχημάτων (Γ΄ Α.Σ.Ν.Α.)» και 
δ) αριθ. 14145/5/92/24.7.92 «Τροποποίηση κανονισμού λειτουργίας Α.Σ.Ν.Α.». 

Τα Α.Σ.Ν.Α. συγκροτούνται κάθε δύο χρόνια με απόφαση του υπουργού Ναυτιλίας και Αιγαίου (Υ.Ν.Α.), είναι επταμελή και αποτελούνται από τον Πρόεδρο και έξι μέλη, καθώς επίσης και από αντίστοιχο αριθμό αναπληρωτών τους. Βρίσκονται σε απαρτία αν είναι παρόντες ο Πρόεδρος και τέσσερα από τα μέλη. Η αρμοδιότητα Σύστασης Α.Σ.Ν.Α. καθώς και η τροποποίηση – αντικατάσταση μελών τους, βάσει της αριθ. 1141.1/01/20 Υ.Α. (Β΄ 114) έχει μεταβιβαστεί στον Γενικό Γραμματέα Ναυτιλίας και Ασφάλειας Ναυσιπλοίας.

 Οι διατάξεις για τον διοικητικό έλεγχο του ναυτικού ατυχήματος όπως αναφέρθηκε καθορίζονται στο Ν.Δ. 712/70 (Α΄ 237), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 9 παρ. 10 του Ν. 2575/98 (Α΄ 23). Παράλληλα ο διοικητικός έλεγχος των ναυτικών ατυχημάτων προβλέπεται και από την διεθνή σύμβαση περί ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα (Safety Of Life At Sea- SOLAS 74 Καν. 21 Κεφ. Α μέρος Γ), η οποία κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Ν. 1045/1980 (Α΄ 95), [Περί κυρώσεως της υπογραφείσης εις Λονδίνον Διεθνούς Συμβάσεως «περί ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής εν θαλάσση 1974» και περί άλλων τινών διατάξεων]. 

Τονίζεται ότι η εν λόγω διερεύνηση είναι ανεξάρτητη των διερευνήσεων  ασφάλειας των ναυτικών ατυχημάτων που πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 4033/2011 (Α΄ 264), «Προσαρμογή στις διατάξεις της Οδηγίας 2009/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Απριλίου 2009 για τον καθορισμό των θεμελιωδών αρχών που διέπουν τη διερεύνηση των ατυχημάτων στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών και για την τροποποίηση της Οδηγίας 1999/35/ΕΚ του Συμβουλίου και της Οδηγίας 2002/59/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου − Ενσωμάτωση ρυθμίσεων, μέτρα εφαρμογής και άλλες διατάξεις».

Όπως είναι γνωστό η ποινική προανάκριση συνιστά μία τελείως διαφορετική έρευνα από την διοικητική διερεύνιση, στην συγκεκριμένη περίπτωση ενός ναυτικού ατυχήματος. Έχοντας υπόψη την εν λόγω διαφορετικότητα διατυπώνονται οι εξής προβληματισμοί:  
Η χρήση του όρου προανάκριση η οποία πραγματοποιείται στο Ν.Δ. 712/70 είναι αδόκιμη, καθώς η διατύπωση του εν λόγω όρου μπορεί πολύ εύκολα να παρερμηνευθεί από το στέλεχος που προβαίνει σε προανακριτικές ποινικές πράξεις, και δημιουργεί σύγχυση βάσει της έννοιας της από τα οριζόμενα στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (Κ.Π.Δ.).

Από την διατάξη του άρθρου 2 παράγραφος 1 του Ν.Δ., γεννάται ερώτημα αν η ενημέρωση του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας (Υ.Ε.Ν.), νυν Υπουργείο Ναυτιλίας και Αιγαίου (Υ.Ν.Α.)  είναι παράλληλη  με την  ενημέρωση του αρμόδιου Εισαγγελέα ή ενημερώνεται μόνο ο Υ.Ν.Α.. Αν ληφθεί υπόψη η παράγραφος 7 του άρθρου 2 και η διάταξη του άρθρου 6, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η ενημέρωση πραγματοποιείται μόνο προς τον Υ.Ν.Α., παρακάμπτοντας την προσήκουσα ενημέρωση του αρμόδιου Εισαγγελικού Λειτουργού. Αυτό συνάγεται από το γεγονός ότι  αν έχει ενημερωθεί ο αρμόδιος Εισαγγελικός Λειτουργός δεν χρειάζεται να του κοινοποιηθεί η δικογραφία, καθώς λογικά αυτή θα του έχει υποβληθεί από την αρμόδια Λιμενική Αρχή (Εσωτερικού ή Εξωτερικού) που διενεργεί προανάκριση υπό την άμεση εποπτεία του.       

 Με την ολοκλήρωση των προανακρίσεων επί ναυτικών ατυχημάτων από τις Λιμενικές ή Προξενικές Αρχές ή από αξιωματικό Λ.Σ. οριζόμενο από τον υπουργό Ν.Α. σε εξαιρετικές περιπτώσεις (άρθρο 2 παρ. 2 Ν.Δ. 712/70), οι φάκελοι των δικογραφιών μετά το πέρας της προανάκρισης υποβάλλονται στο Υ.Ν.Α. άνευ πορίσματος του διενεργήσαντος την προανάκριση. 

Ο υπουργός Ν.Α. παραπέμπει τον φάκελο εις τα Α.Σ.Ν.Α., τα οποία προβαίνουν υπό τη διεύθυνση των προέδρων τους, στην ενέργεια ενόρκων τακτικών ανακρίσεων, εφόσον κρίνουν τα Συμβούλια ότι είναι ανεπαρκείς οι διενεργηθείσες προανακρίσεις. Ο υπουργός Ν.Α. εάν κρίνει με αιτιολογημένη γνώμη δύναται να μην υποβάλει το φάκελο στο Α.Σ.Ν.Α. (άρθρο 2 παραγρ. 6 Ν.Δ. 712/70). 

Εάν από την προανάκριση προκύψουν ενδείξεις τελέσεως αξιοποίνου αδικήματος ή υποβληθεί έγκληση κατά παντός υπευθύνου, ο ενεργήσας την προανάκριση εφόσον είναι αξιωματικός του Λ.Σ. και στις λοιπές περιπτώσεις το Υ.Ν.Α. διαβιβάζει τη δικογραφία με όλα τα στοιχεία στον αρμόδιο Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών (άρθρο 2 παραγρ. 7 Ν.Δ. 712/70). 

Σε κάθε υπόθεση ναυτικού ατυχήματος, ορίζεται από τον πρόεδρο εισηγητής ένας εκ των μελών του Α.Σ.Ν.Α., οποίος μελετά την υπόθεση και εισηγείται επ΄ αυτής, ενώπιον του Συμβουλίου, στη συνέχεια το Α.Σ.Ν.Α. αποφασίζει με έκθεσή του, για τις αιτίες, τις συνθήκες, τους υπεύθυνους του ναυτικού ατυχήματος και του βαθμού ευθύνης αυτών, ομόφωνα ή κατά πλειοψηφία (σε περίπτωση ισοψηφίας υπερισχύει η ψήφος του προέδρου).

 Οι ενώπιον των Α.Σ.Ν.Α. διαδικασίες, πρέπει να ολοκληρώνονται εντός των προθεσμιών τις οποίες θέτει το Ν.Δ. 712/70 και οι οποίες δεν πρέπει να υπερβαίνουν συνολικά τους επτά (7) μήνες από την παράδοση των φακέλων των ναυτικών ατυχημάτων στα Α.Σ.Ν.Α.. 

Στην πράξη συνήθως οι προθεσμίες αυτές τηρούνται, πλην ορισμένων εξαιρετικών περιπτώσεων που θα πρέπει από τα Συμβούλια να πραγματοποιηθεί τακτική ανάκριση και οι προθεσμίες είναι αδύνατον να τηρηθούν (κλήση μαρτύρων, λήψη μαρτυρικών καταθέσεων, αλληλογραφία με Αρχές, Οργανισμούς, Υπηρεσίες, ιδιώτες κ.λ.π.).

Η έκθεση του Α.Σ.Ν.Α. μετά του φακέλου του ναυτικού ατυχήματος, διαβιβάζεται από τον πρόεδρο στον υπουργό Ν.Α. στον αρμόδιο Εισαγγελέα για άσκηση ποινικής δίωξης.Εφόσον προκύψουν στοιχεία πειθαρχικής ευθύνης Πλοιάρχων ή μελών πληρώματος, οι Εκθέσεις αυτές παραπέμπονται και στο αρμόδιο Πειθαρχικό Συμβούλιο Εμπορικού Ναυτικού (Π.Σ.Ε.Ν.) για την επιβολή των νομίμων πειθαρχικών κυρώσεων (άρθρο 6 Ν.Δ. 712/70). 

Οι εκθέσεις των Α.Σ.Ν.Α. δεν δεσμεύουν τους δικαστές και εκτιμούνται από αυτούς ελεύθερα μαζί με τα υπόλοιπα αποδεικτικά στοιχεία των υποθέσεων (άρθρο 7). 

 Αξιοσημείωτο στο συγκεκριμένο Ν.Δ., είναι το γεγονός ότι ο υπουργός Ν.Α., διατάσσει μετά την αναφορά της Προξενικής ή Λιμενικής Αρχής εφόσον κρίνει ότι συντρέχει περίπτωση περαιτέρω διερεύνησης, τη διενέργεια ενόρκου προανακρίσεως καθώς και την Αρχή που θα τη διεξάγει. Ομοίως ορίζει ο υπουργός σε έκτακτες περιστάσεις (χωρίς να ορίζεται ποιες είναι αυτές) αξιωματικό Λ.Σ. να πραγματοποιήσει προανάκριση.   

Περαιτέρω μάλιστα παρέχεται η δυνατότητα στον υπουργό Ν.Α., με αιτιολογημένη κρίση του (ποιος όμως θα την αξιολογήσει;) να μην παραπέμψει το φάκελο στα Α.Σ.Ν.Α.. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, χωρίς να ορίζεται κάτι σχετικό στις διατάξεις του Ν.Δ., συνάγεται το συμπέρασμα ότι αν ο υπουργός Ν.Α. δε διαβιβάσει το φάκελο στο Α.Σ.Ν.Α. προφανώς δε θα τον διαβιβάσει ούτε στην αρμόδια Εισαγγελία Πλημμελειοδικών, λαμβάνοντας σαν δεδομένο ότι η αρμόδια Λιμενική ή Προξενική Αρχή έχει ενημερώσει μόνο το Υ.Ν.Α. (άρθρο 2 παράγραφος 1). Κατά συνέπεια το συλλεχθέν προανακριτικό υλικό δεν θα διαβιβασθεί σε αρμόδια Εισαγγελική Αρχή και η Απόφαση του Υπουργού δεν θα κριθεί από την Δικαστική Λειτουργία.   

Επίσης ορίζεται ότι εάν από την προανάκριση διαπιστωθούν ενδείξεις τέλεσης αδικήματος ή υποβληθεί έγκληση τότε ή ο αξιωματικός Λ.Σ. εάν ενεργεί την προανάκριση ή το Υ.Ν.Α. διαβιβάζει το φάκελο της δικογραφίας στον αρμόδιο Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών (επιρρώνεται ο ισχυρισμός περί μη ενημέρωσης της αρμόδιας Εισαγγελικής Αρχής). 

Στο άρθρο 5 παραγρ. 5 ορίζεται ότι ο υπουργός Ν.Α. σε σοβαρές κι επείγουσες περιπτώσεις αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αίτησης οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον, δύναται να διατάσσει την απευθείας υπό του Α.Σ.Ν.Α. τακτική ανάκριση σε περίπτωση που δε διενεργείται προανάκριση από τη Λιμενική ή Προξενική Αρχή και αυτή που ξεκινήσει παύει (επιρρώνεται ο ισχυρισμός περί μη ενημέρωσης της αρμόδιας Εισαγγελικής Αρχής). 

 Οι ανωτέρω διατάξεις πιστεύω πέραν της δικαστικής εξουσίας που παρέχουν στον υπουργό Ν.Α. (αντί της διοικητικής η οποία θα έπρεπε να ήταν σαφής από την διατύπωση των σχετικών διατάξεων), έρχονται σε αντίθεση με τις διατάξεις του ισχύοντος Κ.Π.Δ. στον οποίο ορίζονται τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις τόσο των Εισαγγελικών Αρχών, όσο και των προανακριτικών υπαλλήλων. 

 Ειδικότερα οι διατάξεις του Ν.Δ. 712/70 που περιγράφηκαν ανωτέρω έρχονται σε  αντίθεση ενδεικτικά με τα εξής άρθρα του Κ.Π.Δ.: 31 «Δικαιώματα του εισαγγελέα», 33 «Γενικοί ανακριτικοί υπάλληλοι», 36 «Αυτεπάγγελτη δίωξη», 37 «Υποχρέωση για την ανακοίνωση αξιόποινης πράξις», 43 «Έναρξη ποινικής δίωξης»,  239 «Σκοπός της ανάκρισης», 243 «Πότε και από ποιον ενεργείται» κ.λπ. του Κ.Π.Δ..    

Σε κάθε περίπτωση το διαδικαστικό πλαίσιο που καθορίζεται στο Ν.Δ. 712/70 για τον διοικητικό έλεγχο του ναυτικού ατυχήματος, δεν σημαίνει υποκατάσταση των Εισαγγελικών Αρχών.Οι τελευταίες σύμφωνα με το δικονομικό σύστημα της Χώρας μας, είναι και οι μόνες για να αξιολογήσουν το/α περιστατικό/ά ναυτικού/ών ατυχήματος/ών αφού λάβουν γνώση, να δώσουν σχετικές εντολές στους προανακριτικούς υπαλλήλους στο στάδιο της προανάκρισης, οι οποίοι αναφέρουν πρωτίστως και κύρια σε αυτούς όπως επιτάσσει ο Κ.Π.Δ.

Οι τελευταίοι με τη σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων Εισαγγελικών Αρχών δύνανται να διορίσουν πραγματογνώμονες κ.λπ. και όχι η προανακριτική διαδικασία να υλοποιείται εκτός των διατάξεων του Κ.Π.Δ., ενημερώνοντας αρχικά τον υπουργό Ν.Α..

Με τον τρόπο αυτό παρέχονται στον εκάστοτε υπουργό αρμοδιότητες χειρισμού – αξιολόγησης προανακριτικού υλικού, οι οποίες σαφώς και θα πρέπει να εκπίπτουν των θεσμικών αρμοδιοτήτων του, παρακάμποντας την αρχική υποχρεωτική ενημέρωση των Εισαγγελικών Αρχών σε περίπτωση πραγματοποίησης ναυτικού ατυχήματος.     

Επιπρόσθετα το σύνολο των διατάξεων του εν λόγω Ν.Δ. προκαλεί εννοιολογική σύγχυση  σε όρους και διαδικασίες όπως προανάκριση, διοικητική διερεύνηση  που στην δικονομική πρακτική είναι σαφείς και οριοθετημένοι.    

Ο διοικητικός έλεγχος για απόδοση τυχόν πειθαρχικών ευθυνών (άρθρο 6), αν αυτό είναι το ζητούμενο του Ν.Δ. 712/70, θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με την αίτηση χορήγησης αντιγράφου της σχετικής δικογραφίας από την αρμόδια Εισαγγελική Αρχή και την περαιτέρω πειθαρχική της αξιολόγηση από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υ.Ν.Α. σύμφωνα με τις ισχύουσες διαδικασίες.

ΠΕΑΛΣ/ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΡΟΤΑ/Τ.14

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου